Η Ελληνική Επανάσταση δεν γράφτηκε μόνο με όπλα. Γράφτηκε και με την πένα. Τον 18ο αιώνα αυξάνονται οι εμπορικές ανταλλαγές με τη Δύση. Οι επαφές με την Ευρώπη πολλαπλασιάζονται. Οι ιδέες του Διαφωτισμού φτάνουν στον ελληνικό χώρο. Δημιουργείται ένα νέο στρώμα λογίων. Η Παιδεία αποκτά κεντρική σημασία. Οι λόγιοι διαδίδουν τις ιδέες της ελευθερίας.
Ο Ρήγας Βελεστινλής (1757–1798) υπήρξε Έλληνας διαφωτιστής, συγγραφέας, χαρτογράφος και επαναστάτης, θεμελιωτής της ιδεολογικής προετοιμασίας της Ελληνικής Επανάστασης.
Γεννήθηκε το 1757 στο Βελεστίνο Θεσσαλίας. Σπούδασε στη Ζαγορά και στα Αμπελάκια και το 1777 δίδαξε στον Κισσό Πηλίου. Το 1780 πήγε στην Κωνσταντινούπολη όπου εντάχθηκε στον κύκλο των Φαναριωτών και γνωρίστηκε με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Αργότερα υπηρέτησε ως γραμματέας και διερμηνέας στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αποκτώντας πολιτική εμπειρία και επαφές με τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Το 1790 εξέδωσε στη Βιέννη το «Σχολείον των ντελικάτων εραστών» και το «Φυσικής Απάνθισμα». Με το «Φυσικής απάνθισμα», ο Ρήγας μεταφέρει τη σημαντική επιστημονική γνώση της κεντρικής Ευρώπης στον ελληνικό χώρο για την καταπολέμηση της δεισιδαιμονίας και των προλήψεων. Το 1797 τυπώνει το έργο «Ηθικός Τρίπους», όπου περιέχονται τα «Ολύμπια» [Olimpiade] του Ιταλού Pietro Metastasio (3 Ιανουαρίου 1698 – 12 Απριλίου 1782) και «Η Βοσκοπούλα των Άλπεων» του Γάλλου συγγραφέα, ιστορικού και Εγκυκλοπαιδιστή Jean-François Marmontel (11 Ιουλίου 1723 – 31 Δεκεμβρίου 1799). Μεταφράζει και τυπώνει τα δύο θεατρικά έργα, γνωρίζοντας τον παιδευτικό ρόλο του θεάτρου στην πνευματική ανάπτυξη των Ελλήνων. Μεταφράζει ορισμένα κεφάλαια από τον 4ο τόμο του Αββά Βαρθολομαίου «Νέος Ανάχαρσις», το οποίο, κατά τις ανακριτικές αρχές της Αυστρίας, τόνιζε το πνεύμα της ελευθερίας των Ελλήνων. Το 1797 συνελήφθη στην Τεργέστη, φυλακίστηκε στον Πύργο Νεμπόισα του Βελιγραδίου και στις 24 Ιουνίου 1798 θανατώθηκε μαζί με επτά συντρόφους του, ενώ το σώμα του ρίχτηκε στον Δούναβη.
Το πολιτικό του όραμα προέβλεπε μια δημοκρατική, πολυεθνική πολιτεία στα Βαλκάνια, βασισμένη στην ισότητα, την ανεξιθρησκία και τα δικαιώματα του ανθρώπου.
Ο Ρήγας δεν πρόλαβε να δει την Επανάσταση. Όμως ο λόγος του, τα κείμενά του και οι χάρτες του έγιναν σπόρος ελευθερίας. Σήμερα, τα τεκμήρια που διασώζονται στη Βιβλιοθήκη μας, μάς θυμίζουν ότι οι ιδέες προηγούνται της Ιστορίας.
Ιστορική Έρευνα: Βαΐα Οικονομίδου, Προϊσταμένη Διεύθυνσης ΖΔΚΙΒΙ
Επεξεργασία ήχου & εικόνας: Ελένη Καμποσιώρη, Εκπαιδευτικός Πληροφορικής
© Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων
Πηγές
Βιβλιογραφικές
Ρήγας Φεραίος. (1790). Φυσικής απάνθισμα: Δια τους αγχίνους και φιλομαθείς Έλληνας. Εν Βιέννη: Trattner. Ειδικές Συλλογές ΖΔΚΙΒΙ / Συλλογή Σπυρίδωνος Λάμπρου.
Pietro Metastasio, Jean‑François Marmontel, & Salomon Gessner. (1815). Τα ολύμπια: Δράμα του Αββά Μεταστάσιου του Ιταλού (μτφρ. Ρήγας Φεραίος). Η βοσκοπούλα των Άλπεων (μτφρ. Ρήγας Φεραίος). Ο πρώτος ναύτης: Ποίημα εις δύο άσματα (μτφρ. Αντώνιος Κορωνιός). Εν Οφένη: Εν τω τυπογραφείω του Πανδιδακτηρίου. (Πρωτότυπη έκδοση του συλλογικού έργου Ο Ηθικός τρίπους, 1797). Ειδικές Συλλογές ΖΔΚΙΒΙ / Συλλογή Οικονόμου, Κ. Β.
Jean-Jacques Barthelemy. (1819) Περιήγησις του Νέου Αναχάρσιδος: εις την Ελλάδα / Παρά του Αββά Βαρθολομαίου; μετενεχθείσα δ’ εκ της Γαλλικής εις την καθ’ ημάς διάλεκτον και τύποις εκδοθείσα με τους ανήκοντας αυτή πίνακας παρά του Χρυσοβέργης Κουροπαλάτης εξ Αγχιάλου. — Τόμος 4. — Εν Βιέννη, Αυστρίας: κατά την Τυπογραφίαν του Johan Schnirer. Ειδικές Συλλογές ΖΔΚΙΒΙ / Συλλογή Οικονόμου, Κ. Β.
Charles de Secondat baron de Montesquieu. De l’esprit des lois / avec des notes de Voltaire, de Crevier, de Mably, de La Harpe etc. — Paris: Garnier Frères. Ειδικές Συλλογές ΖΔΚΙΒΙ / Συλλογή Οικονόμου, Κ. Β.
Μακρής, Κ. Α. (1981). Χιονιάδιτες ζωγράφοι: 65 λαϊκοί ζωγράφοι από το χωριό Χιονιάδες της Ηπείρου. Μέλισσα.
Βρανούσης, Λ. (1990). Ρήγας και Marmontel. Στο Ελληνογαλλικά: Αφιέρωμα στον Roger Milliex (σσ. 121–157). Εταιρεία Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου.
Διαδικτυακές
https://www.sansimera.gr/biographies/1#goog_rewarded
https://www.nationalgallery.gr/artwork/rigas-ferraios/
https://www.nationalgallery.gr/artwork/o-rigas-ferraios/
https://classroom.onassis.org/course/view.php?id=23